In 1795 werden de kostbare collecties van stadhouder Willem V buitgemaakt door het Franse revolutionaire leger. De Fransen hadden een bijzondere belangstelling voor de opgezette vogels, reptielen op sterkwater en levende olifanten uit Ceylon, maar ook de schilderijen, antiquiteiten, boeken, topografische atlassen en wetenschappelijke instrumenten hadden hun interesse. Het stadhouderlijk bezit uit het museum aan het Buitenhof werd in zes konvooien meegenomen naar Parijs. Waarom hadden de Fransen zo’n specifieke belangstelling voor dit bezit van de stadhouder? Het Franse revolutionaire leger keek vooral met afgunst naar de unieke objecten uit Oost- en West-Indië en Zuid-Afrika, waarvan zij het bestaan kenden, maar die ze nog nooit in het echt hadden gezien. Ze vonden dat deze in Parijs, de stad van de Verlichting, thuishoorden.

Het onderwerp van de Nassau-lezing is de totstandkoming van deze internationaal vermaarde verzameling van de Oranje-Nassaus. Daarbij speelden onder anderen Friese edelen, zoals jonker Douwe Sirtema van Grovestins, en burgers rond het stadhouderlijk hof in Den Haag, een belangrijke rol. Dankzij goede relaties binnen de handelscompagnieën werden unieke specimens uit Oost- en West-Indië en Zuid-Afrika bijeengebracht. De auteur bestudeerde in de Haagse archieven de inhoud van de kabinetten en zocht in de Archives Nationales en de Bibliothèque Nationale in Parijs naar de motieven voor de roof. Wat gebeurde er vervolgens met al die kostbaarheden van de Oranje-Nassaus? Na de Franse Tijd werd nog niet de helft teruggegeven. Veel bleef achter in Franse musea.

Over de spreker

Marie Christine van der Sman (1957) is historicus en was ruim dertig jaar directeur van erfgoedinstellingen zoals het Museum Willem van Haren in Heerenveen, het Haags Historisch Museum/Museum de Gevangenpoort, het Huis van het Boek en het Museon. Zij publiceerde De roof van de Oranje-Collecties, 1795-1815 (Uitgeverij Waanders, 2025) en houdt zich sinds haar pensioen vooral bezig met de koloniale geschiedenis van Den Haag. Onder leiding van prof. Gert Oostindie (Universiteit Leiden) doet zij momenteel onderzoek naar de koloniale collecties van de Oranjes (Publicatie bij Uitgeverij Boom: oktober 2026).

Datum: woensdag 11 november 2026
Plaats: Historisch Centrum Leeuwarden
Tijd: 20.00 uur (Inloop: 19:30)
Toegang: gratis
Opgave: contact@nassau-en-friesland.nl